Groep 3-4

Oefenen met lezen, hoe houd je het leuk?

In de tweede helft van het schooljaar gaat – vooral in groep 3 en 4 – het leestempo steeds meer een rol spelen. Blijft dit achter, dan wordt ouders vaak gevraagd specifiek met hun kind op snelheid te gaan oefenen. Oefening baart kunst en dat is met lezen zeker het geval. Hoe meer ‘leeskilometers’ een kind maakt, hoe beter het zal gaan lezen. Maar hoe pak je dat aan op een manier die werkt en ook nog een beetje leuk is om te doen?

Dat vragen ook Marieke en Roelof van den Berg zich af. Hun zoon Kas (6) zit in groep 3. Hij leest op zich goed, maar nog wel erg langzaam. Te langzaam, zo kregen Marieke en Roelof tijdens het tienminutengesprek in februari te horen van Kas’ juf. “Om over te gaan naar groep 4 moet zijn leestempo de komende maanden flink omhoog, zei de juf. We moeten elke dag met hem oefenen”, vertelt Marieke.

‘Slecht voor zijn zelfvertrouwen’

Dat dagelijkse oefenen vindt ze lastig. “Niet voor ons hoor, natuurlijk willen we hem graag helpen, maar Kas vind het afschuwelijk. We moeten hem steeds een week lang dezelfde tekst laten lezen en dan met een stopwatch klokken of hij zijn tijd kan verbeteren. Dat werkt misschien bij kinderen die competatief zijn ingesteld, maar Kas raakt er zo gestresst van dat hij eerder slechter gaat lezen dan beter. Op deze manier geeft het oefenen hem een deuk in zijn zelfvertrouwen.”

Waarom is het leestempo zo belangrijk?

Hoe belangrijk is het eigenlijk dat Kas sneller gaat lezen, vraagt Marieke zich af. “Ik lees zelf ook vrij langzaam en herken Kas erg in mij. Hij gaat met alles heel bedachtzaam te werk en dus ook met lezen. Hij begrijpt overigens heel goed wat hij leest, dat bleek ook uit zijn Cito-scores. Is dat niet het allerbelangrijkste?”

Om goed en vlot te leren lezen, is veel oefening nodig.

Ja en nee, antwoordt Kim Claster, die als juf veel ervaring heeft met lesgeven aan groep 3. “Natuurlijk moet een kind allereerst begrijpen wat hij leest, anders heeft het lezen niet zo veel zin. Het tempo lijkt misschien minder relevant, maar kinderen die te langzaam lezen, komen in een hogere groep in de problemen. Niet alleen bij lezen, maar bij alle vakken. Denk maar aan aardrijkskunde, geschiedenis en ook rekenen: kinderen moet gewoon heel veel lezen om de stof tot zich te nemen. Wie te veel tijd kwijt is met lezen, houdt te weinig tijd over om te leren of na te denken over de opgave. Daardoor zakken hun schoolprestaties over de gehele linie in, allemaal terug te voeren op dat lezen. Niet voor niets blijft tempolezen dus ook in de bovenbouw continu een punt van aandacht.”

Oefenen dus, maar hoe?

Kinderen die thuis extra moeten oefenen, zijn doorgaans niet de kinderen die uit zichzelf met een boekje op de bank kruipen. Als ouder loop je daardoor al snel het risico dat je met je kind in een strijd terechtkomt. Dat werkt bijna per definitie averechts. Maar hoe pak je het dan wel aan? Thuisinonderwijs.nl ging te rade bij ouders, leerkrachten en andere deskundigen en zet een aantal tips op een rijtje om het thuis oefenen met lezen leuk te houden. Dé tip is er niet, want je zult zelf naar je kind moeten kijken om te bepalen welke manier van oefenen bij hem of haar het beste werkt.

Tips om thuis te oefenen met (sneller) lezen

• Oefen elke dag 10 minuten. Geef hier altijd voorrang aan, ook als andere dingen om je aandacht vragen. Als je het oefenen laat schieten omdat het even slecht uitkomt, geef je de boodschap mee dat het lezen eigenlijk niet zo belangrijk is.
  

  Maak elke dag tijd vrij om te oefenen met lezen, ook als het je eigenlijk niet zo goed uitkomt.

• Motivatie is de belangrijkste factor voor succes, schrijft Erik Billiaert in het boek Lezen en spellen. Soms is het volgens hem goed om teksten te laten lezen die eigenlijk te makkelijk zijn, omdat een kind daar snel succes bij voelt. Andere kinderen zien de lol van lezen pas in als de tekst hen interesseert; daarbij gaat het dan vaak om teksten die juist te moeilijk zijn. Of, zoals een vader vertelde: “Ik krijg mijn kind met geen tien paarden aan een boek. Maar lezen is lezen, dus heb ik op de rommelmarkt een aantal oude jaargangen van Donald Duck gekocht. Die heeft Niels inmiddels zo veel gelezen dat ze bijna uit elkaar vallen. Niet alleen zijn leestempo is er enorm door omhoog gegaan, ook zijn woordenschat blijkt sterk verbeterd.”
• Niet alleen motivatie om te lezen, maar ook motivatie om sneller te leren lezen is belangrijk. Leg uit waaróm het belangrijk is dat je kind wat sneller leert lezen. Wijs niet alleen op de schoolse aspecten, maar zoek ook voordelen die direct aanspreken: “Als je sneller kunt lezen, kan je de ondertiteling lezen bij die-en-die film. Die wilde je toch zo graag zien?”
• Bij Kas (zie hierboven) werkte het niet, maar ‘herhaald lezen’ is wel een beproefde methode om het leestempo op te krikken: enkele dagen achter elkaar dezelfde tekst laten lezen en bijhouden hoe lang je kind erover doet. Gecombineerd met een beloningsstysteem (stickers, lievelingseten koken, wat langer opblijven) is dit voor veel kinderen een effectieve methode.
• Lees de tekst samen met je kind hardop en zorg als ouder dat het tempo wat hoger ligt dan het normale leestempo van je kind. Zo ‘sleur’ je je kind mee.
• Lees samen een boekje: eerst jij een pagina, dan je kind een pagina; of eerst jij een zin, dan je kind een zin.
• ‘Meelezen’ met de vinger is voor veel kinderen die moeite hebben met lezen een grote steun. Hetzelfde geldt voor gebruik van een bladwijzer onder de regel die wordt gelegd en de tekst eronder afdekt. Soms wordt hier wat afkeurend over gedaan, waardoor kinderen die er baat bij hebben niet meer durven vingerlezen. Probeer eens uit of je kind makkelijker leest als hij de woorden aanwijst. Je kunt overigens ook zelf de woorden aanwijzen om een wat hoger leestempo af te dwingen. Doe dat met een pen of potlood en wijs bovenlangs aan, zodat je niet in het gezichtsveld van je kind zit.
• Laat je kind eens lezen op de iPad of een e-reader, als je die hebt. Sommige kinderen vinden dit prettiger (of leuker) dan lezen in een boek, mede omdat lettergrootte en verlichting naar eigen voorkeur zijn aan te passen.
• Als je kind moeite heeft met stilzitten, is het volgende spel het proberen waard. Het is een tip van moeder met een zoon met ADHD. “Schrijf op een stuk papier allerlei woorden die je kind zou moeten kunnen lezen (kies bijvoorbeeld voor woorden of lettercombinaties waar je kind moeite mee heeft) en knip die woorden uit zodat woordkaartjes ontstaan. Schrijf de woorden ook op een aparte lijst, voor je eigen controle. Gooi de woordkaartjes in de lucht en laat ze op de grond vallen. Noem nu een woord van je lijst en vraag je kind het kaartje met dat woord zo snel mogelijk aan jou te geven. Ga zo door tot alle kaartjes op zijn. Het is even chaos, maar je bent zo op een heel andere manier met lezen bezig.”
• Zit je kind in groep 3 en leert het lezen via de methode Veilig Leren Lezen? Op het oudergedeelte van de website van uitgeverij Zwijsen staan gratis spelletjes die aansluiten bij de methode van school.
• Leerkracht Kees Versteeg van basisschool De Regenboog in Gorichem ontwikkelde het computerspelletje WoordenTrainer om te oefenen met het lezen van woorden. In een schermpje verschijnen woorden van onder naar boven, die je kind hardop moet lezen voordat ze weer uit beeld verdwijnen. WoordenTrainer kan worden ingesteld op 7 niveaus en drie tempo’s. Je kunt het spel dus precies op maat maken voor jouw kind, of het nu in groep 3 zit of in groep 8. Ga er zelf bijzitten, zodat je je kind kunt verbeteren als het de woorden niet goed leest.
• Op deze website worden teksten behorend bij een bepaald Avi-niveau aangeboden, mét het tempo waarin de tekst gelezen moet worden. De te lezen tekst krijgt woord voor woord een andere kleur. Voor je kind is het een sport om de kleur bij te kunnen houden. Let wel op dat het niet té snel gaat, anders ligt frustratie op de loer. Helaas werkt bij een aantal teksten de tempo-indicatie niet of niet goed.

• 

  Borden lezen langs de snelweg is een mooie oefening in vlot lezen.

  Veel kinderen vinden het leuk om tijdens lange autoritten de borden te ontcijferen. Wijs je zoon of dochter op de borden langs de snelweg en vraag of hij of zij kan lezen welke plaatsnamen er opstaan (of alleen de bovenste, afhankelijk van het leesniveau). De auto rijdt door, dus het lezen móet snel gaan. Lukt het niet (helemaal), vertel dan welke plaatsnaam er op het bord stond. Langs de snelweg worden afritborden een keer herhaald. Lukt het de tweede keer wel om de plaatsnaam te lezen? “Toen in mijn kinderen in groep 3 zaten, vonden ze dat helemaal geweldig”, herinnert tweelingvader Kees de Vos zich. “Het was echt een sport voor hen om als eerste alle plaatsnamen gelezen te hebben. “

• Op de website Leesmevoor.nl worden digitale prentenboeken voorgelezen. De tekst staat daarbij ook in beeld. Je kind kan meelezen met de voorleesstem en proberen het tempo bij te houden.
• Ga in de boekhandel of bibliotheek op zoek naar ‘samenleesboeken’. Dat zijn boeken die speciaal geschreven zijn om door een ouder samen met een kind gelezen te worden. Stukjes makkelijke tekst die je kind leest, worden afgewisseld met moeilijker tekst die jij als ouder voor je rekening neemt.  Schrijver Roland Kalkman van het samenleesboek Poes in de klas legt hier uit hoe je zo’n samenleesboek het beste kunt gebruiken.

© Thuisinonderwijs.nl, 2012

‘Meelees e-boeken’ voor beginnende lezers

Speciaal voor kinderen die leren lezen zijn sinds kort via de iBookstore twee AVI-leesboekjes met geluid te koop. De tekst wordt langzaam voorgelezen met tussen elk woord en elke lettergreep een korte pauze. Dit is een heel nieuw soort e-boek, waar nog geen naam voor bestaat.  De makers noemen het een ‘meelees e-boek’.

De boekjes gaan over de twee vrienden Mus en Muis. Mus is vaak een beetje bang. Muis doet juist erg stoer. In Mus hijst het zeil (AVI start) gaan ze samen zeilen en kamperen en in Mus danst op het ijs (AVI M4) doen ze mee aan een wedstrijd kunstschaatsen op televisie. De onderwerpen zijn spannend en de verhalen zitten vol vaart en humor.

De boeken zijn geschreven door Rian Visser, die voor beginnende lezers bij uitgeverij Gottmer een serie leeskoffertjes uitbracht en ook voor de educatieve uitgeverij Zwijsen en uitgeverij Delubas eerste leesboekjes schrijft. De tekeningen zijn van Alex de Wolf (onder andere bekend van In een land hier ver vandaan en Lang geleden. De tekst wordt voorgelezen door Christine van Dreumel, logopediste en stemtherapeut.

Hoe werkt het?

De meeleesboeken zijn een tussenvorm tussen een voorgelezen boek en een boek om zelf te lezen. Het woord dat wordt uitgesproken, krijgt een andere kleur, zodat de jonge lezer de tekst goed kan volgen. Dat maakt ze zeer geschikt voor beginnende lezers of kinderen die moeite hebben met leren lezen, bijvoorbeeld door dyslexie.

Bekijk dit filmpje om te zien hoe het werkt:

Een manier om met deze boeken het lezen te oefenen is bijvoorbeeld door de pagina eerst te laten voorlezen (en meelezen) en de tekst daarna door je kind zelf te laten lezen, zonder ondersteuning van de voorleesstem. Kinderen die langzaam lezen, kunnen proberen de voorleesstem vóór te blijven, in een soort tempowedstrijdje.

Ervaringen van lezers en ouders

Thuisinonderwijs.nl heeft Mus hijst het zeil laten uitproberen door Tessa (6). Tessa zit in groep 3 en leert nu lezen. Ze is erg enthousiast over het meelees e-boek. “Het is fijn dat er iemand meeleest. Sommige woorden kon ik nog niet lezen, maar door het voorlezen kon ik die overslaan en toch verder gaan met het verhaal. Ik heb het boek wel drie keer gelezen. De laatste keer heb ik de mevrouw [die voorleest, red.] uitgezet, want toen kon ik het zelf wel.”

Ook de moeder van Tessa is positief over Mus hijst het zeil. “Tessa is op het moment heel erg bezig met boekjes en lezen. We halen ook boeken uit de bibliotheek, maar omdat ze nog niet veel kan lezen zijn die soms te moeilijk. Dan geeft ze het na één bladzijde op. Dit boekje was eigenlijk ook iets te moeilijk, maar doordat ze hulp kreeg van de voorleesstem, ging ze wel door.”

Mus danst op het ijs is voor ons getest door Camiel (7). Hij zit in groep 4, maar blijft met lezen nogal achter. “We moeten van de juf elke dag met Camiel oefenen met lezen”, vertelt zijn vader. “Dat doen we al sinds begin groep 3, maar het is een heel moeizaam proces. Hij vindt lezen echt niet leuk. We hebben best vaak strijd als hij moet oefenen met lezen. Met deze meeleesboeken kunnen wij iets meer op de achtergrond blijven. Dat is ter afwisseling best prettig. Toch kan hij er niet helemaal zelfstandig mee oefenen. Als we niet naast hem gingen zitten om hem te stimuleren echt mee te lezen, liet Camiel zich gewoon – lekker makkelijk – voorlezen.”

Leren schrijven begint met goede potloodgreep

Bij het leren schrijven op school wordt veel aandacht besteed aan het aanleren van een goede potloodgreep of pengreep. Om vloeiend en makkelijk te kunnen schrijven is het belangrijk dat een kind het potlood of de pen op de juiste manier vasthoudt. Voor sommige kinderen blijkt het echter behoorlijk moeilijk om deze potlood- of pengreep goed onder de knie te krijgen. Dan is het verstandig om hier thuis extra aandacht aan te besteden. Hoe je dat aanpakt, lees je hieronder.

Wat wordt bedoeld met ‘potloodgreep’?

Met het woord potloodgreep of pengreep/pennengreep wordt de manier aangeduid waarop kinderen hun potlood of pen vasthouden. Het aanleren van de juiste potloodgreep is een van de belangrijkste motorische vaardigheden die kleuters onder de knie moeten krijgen. Het is belangrijk een goede pengreep aan te leren op kleuterleeftijd of op zijn laatst in groep 3, want zodra de pengreep is ingesleten, is hij nog moeilijk te corrigeren. Maar het op de juiste manier vasthouden van de pen blijft gedurende de hele basisschoolperiode een belangrijk punt van aandacht in het schrijfonderwijs.

Waarom is de juiste pengreep zo belangrijk?

Schrijven is een belangrijk vak op de basisschool.

Wie zich als kind aanwent om een pen/potlood op de juiste manier vast te houden, heeft daar zijn/haar hele leven profijt van. Een juiste pengreep voorkomt kramp en vermoeidheid (de bekende ‘lamme arm van het schrijven’) en zorgt bovendien voor een netter handschrift.

Hoewel sommige mensen menen dat goed kunnen schrijven tegenwoordig niet meer zo erg belangrijk is – we gebruiken immers voor heel veel zaken de computer – moet het belang van een net handschrift en een soepele manier van schrijven niet worden onderschat. In veel beroepen wordt nog steeds veel met de hand geschreven (denk aan notulerende secretaresses, journalisten die aantekeningen maken, aannemers die maten moeten opschrijven); een goed handschrift is daarbij onontbeerlijk.

Voor kinderen is vlot en krampvrij kunnen schrijven van wezenlijk belang voor een succesvolle schoolcarrière. Zonder de juiste schrijftechniek kunnen kinderen in de hogere groepen van de basisschool vaak niet het benodigde schrijftempo halen (of ze beginnen in hun haast zo slordig te schrijven dat het haast onleesbaar wordt). Op de middelbare school en het hoger onderwijs geldt dat nog veel sterker. Daar ligt het tempo nog hoger, zodat ze het helemaal niet meer kunnen volgen en soms een zware leerachterstand oplopen of onleesbare antwoorden opschrijven bij proefwerken en tentamens.

Kinderen met schrijfmotorische problemen worden vaak – onterecht – als lui en slordig omschreven, “Hij doet zijn best niet”, “Ze is gewoon wat trager dan de anderen”, … Ook faalangst is een regelmatig voorkomend probleem bij kinderen met schrijfproblemen.

Hoe ziet een goede potloodgreep of pengreep eruit?

Deze afbeelding uit de schrijfmethode 'Schrijven leer je zo' toont hoe een goede potloodgreep eruit ziet.

Bij een goede potloodgreep pakken duim en wijsvinger samen het potlood vast, de middelvinger ondersteunt het potlood: de driepuntsgreep. Sommige kinderen houden hun potlood maar net boven de punt vast. Daardoor buigen ze zich tijdens het schrijven te ver voorover omdat ze graag de potloodpunt willen zien. Ze moeten leren het potlood boven het afgeslepen gedeelte vast te houden: rechtshandigen ongeveer 2 centimeter boven het puntje, linkshandigen zo’n 2,5 à 3 centimeter. Veelvoorkomende fouten: wijsvinger én middelvinger op het potlood, meerdere vingers op het potlood of de duim gaat over de wijsvinger heen.

Natuurlijk kan je met een andere pennengreep ook schrijven, maar het is eenvoudigweg niet de beste en vlotste manier om te schrijven. Je kunt het vergelijken met technieken die in sport worden aangeleerd. Je kunt bijvoorbeeld ook best met je tenen tegen een voetbal stampen, maar het is niet de beste techniek en het geeft dus ook niet het beste resultaat.

Waarom is het aanleren van de juiste potloodgreep/pengreep voor sommige kinderen zo moeilijk?

Voorop gesteld: het aanleren van de juiste manier om potlood/pen vast te houden is voor álle kinderen moeilijk. Het vergt jarenlange en regelmatige oefening om het helemaal onder de knie te krijgen. Niet voor niets behoren opmerkingen over een foute potlood-/pennengreep tot de meestgemaakte op het rapport of tijdens de tienminutengesprekken.

Voor sommmige kinderen (vooral jongens) is het echter nog moeilijker dan voor anderen. Volgens (Belgisch) wetenschappelijk onderzoek ondervindt 1 op 3 kinderen kleine of grote problemen bij het leren schrijven en maar liefst 1 op 10 kinderen ondervindt zware schrijfproblemen. Het is goed om te weten dat dit onderzoek is gefinancierd door pennen- en schrijfhulpmiddelenfabrikant Pelikan; de uitkomsten zijn echter in overeenstemming met bevindingen ‘uit het veld’: een meederheid van de kinderfysiotherapeuten en leerkrachten ondersteunt de stelling dat steeds meer kinderen schrijfproblemen hebben.

Een van de oorzaken daarvan zou zijn dat kinderen steeds minder beweging krijgen, waardoor hun motorische vaardigheden achterblijven. Met name de fijne motoriek blijft achter. “Ook de grootmotoriek en de coördinatie zijn zwakker bij de kinderen en dit heeft ook zijn gevolgen voor het schrijven, want schrijven is geen fijnmotoriek, maar veel meer. Dit heeft ook een invloed op het welzijn van kinderen en op het zich handhaven op de speelplaats, in de gymles en de sportclub”, stelt schrijftherapeut Marc Litière. Litière is auteur van het standaardwerk Mijn kind leert schrijven – en hoe kan ik helpen? (uitgeverij Lannoo).

Hoe help je je kind de juiste potloodgreep aan te leren?

• Laat jonge kinderen veel knutselen en tekenen. Knippen, plakken, kleurplaten inkleuren – het helpt allemaal bij het verbeteren van de fijne motoriek en oog-handcoördinatie. Geschikt oefenmateriaal voor driejarigen: hamertje tik, kralen rijgen, zandtafel, magneetjes, playmaïs, rijgkaarten, vingerpopjes. Vul dat voor vierjarigen aan met: krijtbord, stiften, kleurtjes, sjablonen, gum en puntenslijper, (vinger)verf, schaar, zand, nietmachine, perforator, scheerschuim, prikpen.
• Stimuleer kinderen vanaf zo jong mogelijke leeftijd om de juiste potloodgreep te gebruiken. Wat je niet verkeerd aanleert, hoef je ook niet af te leren. Jonge kinderen zijn vaak erg ontvankelijk voor de suggestie ‘het goed te doen’ en ‘te leren schrijven’; maak daar gebruik van. Blijf ook de jaren erna kritisch op de manier waarop je kind zijn/haar pen vasthoudt en leg zo veel mogelijk uit waarom je er zo over ‘zeurt’.
• Geef kleuters altijd potloden en waskrijt om mee te tekenen en ‘schrijven’. Deze geven een goede weerstand op het papier en maken dat het kind de bewegingen als het ware in zijn geheugen ‘grift’. Zodra de bewegingen beter ingesleten zijn, kan worden overgestapt naar bijvoorbeeld een fijnschrijver of vulpen. Een balpen is nooit geschikt voor kinderen met schrijfproblemen, om de eenvoudige reden dat op de punt een balletje zit. Dit balletje rolt en draait bij het schrijven en geeft het kind geen standvastige schrijfervaring. Bovendien geeft een balpen bijna geen weerstand op het papier zodat het kind niet kan voelen wat het neerschrijft.
• Doe spelletjes of oefeningen om de fijne en grove motoriek te verbeteren. Bijvoorbeeld: afwisselend voor je buik en achter je rug klappen (afwisselen met harder/zachter, of gelijktijdig een liedje zingen); vuisten in de lucht steken en vervolgens losjes op de schouders laten neerkomen; polsen losdraaien; met de hand (met gestrekte arm) een denkbeeldige schroef indraaien; duimen draaien; handen afwisselend met de palm naar boven en naar beneden plat op de tafel leggen; of met de vingers op tafelen roffelen.
• Laat kinderen extra oefenen met schrijfpatronen als lussen, krullen, kronkels, slingers en doolhoven. In de boekhandel en speelgoedwinkel zijn tal van (goedkope) boekjes te vinden met oefeningen die de meeste kleuters en jonge schoolkinderen ook nog eens heel erg leuk vinden. Ook op internet zijn tal van schrijfpatronen en schrijfwerkbladen te vinden. Zoek bij Google maar eens op ‘schrijfpatronen’ of ‘schrijfwerkbladen’ en je vindt een schat aan (gratis) oefenmateriaal. Bijvoorbeeld de verzameling op de site van juf Anita, de werkbladen op huiswerkweb of de themawerkbladen van de schrijfmethode Pennenstreken.
• Geef je kind schrijfhulpmiddelen die een goede driepuntsgreep afdwingen. Er zijn heel wat verschillende schrijfhulpmiddelen te koop die een goede potlood- of pennengreep afdwingen. Van potloden met speciale inkepingen, tot voorgevormde pennen en blokjes die je om een potlood of pen kunt schuiven. Het simpelste hulpmiddel: een elastiekje dat je rond het potlood schuift ter hoogte van de pengreep. Een voordeel hiervan is dat het teveel aan kracht deels door het rubber wordt geabsorbeerd. Een nadeel is dat kinderen de verdikking en het materiaal vaak niet prettig vinden aanvoelen.

Kinderboeken in dyslexie-lettertype

Uitgeverij Kluitman brengt volgende week vier kinderboeken uit in een speciale uitgave voor jonge lezers met dyslexie. Het gaat om drie boeken uit de reeks Koen Kampioen en het meisjesboek Floortje. De boeken zijn gezet in een speciaal lettertype, dat voor voor dyslectici makkelijker leesbaar uit.

Het gebruik van het speciale lettertype Dyslexie doet zijn intrede in kinderboeken.

Het Lettertype Dyslexie is door de Nederlandse ontwerper Christian Boer ontwikkeld om mensen met dyslexie makkelijker te laten lezen. De letters zijn zodanig ontworpen dat ze sneller worden herkend. Door het eigen karakter van de letters te verduidelijken, wordt verwisseling, draaien en spiegelen tegengegaan. Door de vorm van elke letter te benadrukken en bovendien meer ruimte aan te brengen tussen de woorden, ontstaat er minder verwarring tussen de afzonderlijke letters. “Dat geeft rust in je hoofd, omdat er geen puzzel opgelost hoeft te worden”, verklaarde Boer eerder in NRC Handelsblad. Voor nog meer duidelijkheid wordt er ook extra wit tussen de regels aangebracht.

In de Verenigde Staten zijn al meerdere kinderboeken gepubliceerd in dit lettertype. Eind juni had Lorena Veldhuijzen de Nederlandse primeur met haar boek Avonturen van Glas, dat zowel in een regulier letterype als in Dyslexie werd uitgegeven. Met de uitgave van de vier Kluitman-titels lijkt de opmars van het Dyslexie-kinderboek in Nederland definitief begonnen. De dyslexie-boeken van Kluitman zijn vanaf 27 augustus te koop.

Zo werkt het lettertype Dyslexie:

Volop keuze in apps om te leren schrijven

Leren schrijven? Ook daarvoor zijn er apps. Vooral de iPad leent zich door zijn schermgrootte bij uitstek voor schrijfoefeningen door jonge kinderen. De tablet als moderne lei; ontwikkelaars van educatieve apps spelen erop in met zeer uiteenlopende schrijf-apps.

LetterSchool, lust voor het oog

LetterSchool, adembenemende vormgeving

De allernieuwste schrijf-app verscheen deze week en is een app om te zoenen zo mooi: de Nederlandstalige versie van de app LetterSchool (voor iPad/ iPhone), op de markt gebracht door Uitgeverij Boreaal. Niet alleen zit het educatieve deel sterk in elkaar, de vormgeving is adembenemend mooi. Speels, kleurrijk, verrassend, creatief en sierlijk: een lust voor het oog. Letters leren schrijven met fluitende stoomtreintjes, glinsterende armbanden, pluizige dieren en brommende grasmaaiers – leuker kan je het voor jonge kinderen niet maken.

LetterSchool is ontworpen voor kinderen van 4 tot 6 jaar en bestaat uit verschillende onderdelen. Bij de eerste stap leren kinderen de vorm, naam en de klank van de letter of het cijfer. Daarna moeten punten op de letter of het getal worden aangetikt. Hier leren kinderen waar ze beginnen te schrijven, wat de richting is en waar ze eindigen met schrijven. Probeert je kind het toch op een andere manier te doen, dan wordt het op vriendelijke wijze op het goede spoor gewezen.

Bij het volgende onderdeel moet worden overgetrokken, waardoor de vloeiende beweging wordt geoefend. Bij de laatste stap wordt getest in hoeverre alles daadwerkelijk in het geheugen zit. De app kent ook een tweede en lastiger niveau met dezelfde vier stappen.

Bekijk onderstaand filmpje om te zien hoe dat in zijn werk gaat:

LetterSchool leert je kind:

• letterklanken
• schrijfwijze van letters en cijfers
• hoofdletters en kleine letters
• tellen van 1 tot 10
• getalbegrip
• fijne motoriek
• oog-hand coördinatie
• basale taal- en rekenvaardigheden

Groot succes in Amerika

LetterSchool in de Verenigde Staten al een tijdje op de markt en won daar de ‘Best App Ever Award 2011’ in de categorie ‘Best Educational Game’. De Nederlandse versie, met de stem van Dirk Scheele, is binnen een week in de top-3 van educatieve app in iTunes beland. Gratis is LetterSchool niet, maar voor € 2,39 koop je een waar juweeltje.

Digitaal schrijfschrift vervangt papieren werkbladen

Digitaal Schrijfschrift vervangt papieren werkbladen.

Ook vrij nieuw op de markt is Digitaal schrijfschrift: Ik leer schrijven, woordjes, zinnen, cijfers, sommen, van uitgeverij KiddyAppsNL. Deze app is in januari uitgebracht en kost net als LetterSchool € 2,39.

Digitaal schrijfschrift lijkt in niets op LetterSchool, maar ook deze app is zijn geld waard. Hij vervangt namelijk de schrijfoefenboeken die je anders misschien voor je kind zou kopen of de werkbladen die je zou printen. Digitaal schrijfschrift is namelijk precies wat de naam al zegt: een schrijfschrift op de iPad/iPhone, meer dan 119 pagina’s ‘dik’ (er komen steeds nieuwe pagina’s bij), eindeloos opnieuw te gebruiken.

De app is ontwikkeld in samenwerking met basisschoolleerkrachten. De schrijfoefeningen sluiten dan ook goed aan bij de schrijflessen op de basissschool (groep 2 en 3). Er zijn oefeningen met patronen, letters, cijfers en zinnen. Je kind trekt met zijn vinger – of met een speciale iPad/iPhone-pen – de vormen, letters of woorden over. De app toont door middel van een punt en pijlen in stappen waar met schrijven moet worden begonnen en hoe de richting is. Of dit ook inderdaad goed wordt uitgevoerd, wordt niet gecontroleerd. Doordat de app ook aan elkaar schrijven oefent, is Digitaal schrijfschrift ook interessant voor iets gevorderde schrijvers.

Rompompom, schrijfoefening zonder letters

Digitaal schrijfschrift ís niet alleen een schrijfschrift op de tablet, het ziet er ook uit als de bekende papieren schrijfschriften. Geen toeters en bellen in de vormgeving. Dat is een bewuste keuze, zo melden de makers: “Er is bewust gekozen om niet met te veel geluiden, bewegingen en animaties te werken, waardoor het kind afgeleid zou kunnen raken.”

Rompompom voor de jongste kleuters

Een leuke schrijf-app voor (jonge) kleuters is Rompompom. Deze app sluit aan bij het tijdschrift Rompompom en bij Schatkist, een kleuterprogramma dat op veel scholen wordt gebruikt in groep 1 en 2. In de Rompompom-app komen geen letters voor, maar toch mag deze app in dit overzicht niet ontbreken. In het tekenspel kan je kind plaatjes overtrekken, een perfecte voorbereidende oefening voor de schrijfmotoriek.

Kleuters die nog geen interesse hebben in letters en er missschien zelfs nog wat voor wegschrikken, oefenen hun fijne motoriek zonder dat ze beseffen dat ze een schrijfoefening doen. Rompompom is gratis.

Andere schrijfapps

Het aanbod aan (gratis) schrijfapps is groot, maar dit betreft overwegend Engelstalige apps. Uiteraard maakt het voor de ontwikkeling van de schrijfmotoriek niet uit of je kind oefent met een Engelstalige of een Nederlandse app. Overtrekken is overtrekken, immers. Toch is het goed om bij een paar zaken stil te staan.

In Nederland adviseren leerkrachten om kinderen die zich voor letters en schrijven interesseren als eerste kennis te laten maken met de kleine letters, bij voorkeur gekoppeld aan de klank die je hoort wanneer je de letter uitspreekt (p = ‘puh’, niet ‘pee’). Veel Amerikaanse apps bieden vooral of zelfs uitsluitend hoofdletters aan.

De meeste schrijf-apps combineren de te schrijven letter met een bijpassend plaatje. Een appel bij de A, een beer bij de B. Verwarrend wordt het echter wanneer bij de K een vlieger (kite) staat…

Apps voor android: de drie apps die in dit artikel beschreven staan, zijn uitsluitend beschikbaar voor Apple-apparaten. Zoals zo vaak bij educatieve apps, steekt het aanbod in de Adroid Market/Google Play schril af bij dat in de App Store van Apple. Nederlandstalige schrijf-apps voor Android hebben we niet aangetroffen, slechts een enkele Engelstalige app.

App x app = tafels oefenen

Tafels leren gaat bij de meeste kinderen niet vanzelf. Oefenen dus! Om de talefs te leren zijn diverse apps op de markt. Thuisinonderwijs.nl zet de leukste op een rijtje.

Het grootste obstakel bij tafels leren is dat het een nogal saaie drill-oefening is. Stampen, stampen, stampen. Veel apps blijven – net als de meeste tafelspelletjes op internet – hangen in dat stampwerk. Apps die een extra speldimensie aan het tafels oefenen weten toe te voegen, zijn schaars, maar hebben een streepje voor. Ze maken thuis schoolwerk oefenen namelijk een stuk leuker voor je kind. Opvallend is dat het aanbod in Android-apps in dit opzicht achterblijft bij apps voor de iPad en iPhone (iOS). Dit overzicht beperkt zich tot gratis apps en betaalde apps met een gratis probeerversie (met beperkte functionaliteit). Het loont om je kind een aantal apps te laten uitproberen om zo te ontdekken welke app hem of haar het meest aanspreekt.

Tafelkluis

Tafelkluis Lite is gratis en biedt de mogelijkheid om te oefenen met de tafel van 1 en 2. De volledige versie (tafels 1-10) kost € 1,59.

De app die er misschien wel het beste in slaagt tafels te verpakken in een spel, is Tafelkluis (voor iPad/iPhone). Door naar beneden vallende dynamietstaven met tafelsommen tijdig naar de juiste plek (uitkomst) te verslepen, lukt het de speler een kluis vol goud te openen. De spelers kunnen zelf kiezen welke tafels ze willen oefenen.

Bij de ontwikkeling van Tafelkluis waren kinderen en leerkrachten uit het basisonderwijs betrokken en dat is te merken. Zo houdt de app rekening met richtlijnen vanuit het basisonderwijs met betrekking tot de snelheid van beantwoorden. Hoe sneller dit gebeurt, hoe meer punten te behalen zijn. Kinderen worden hierdoor gestimuleerd zichzelf steeds te verbeteren.

In de app wordt per speler een tafeloverzicht bijgehouden. Dat laat zien welke rekentafels de speler al heeft geoefend en hoe dat is verlopen. Het overzicht varieert van ‘nog niet geoefend’ en ‘oei, deze tafel moet je nog goed oefenen’ tot ‘best goed, nog een beetje oefenen’ en ‘super, goed gedaan’. Als ouder heb je hierdoor ook inzicht in de vorderingen van je kind.

Tafelmonsters

Tafelmonsters is gratis en is beschikbaar voor iPad/iPhone

Tafelmonsters is een app om tafels te oefenen ontwikkeld door educatieve uitgeverij Malmberg, uitgever van de veelgebruikte rekenmethodes Wereld in getallen en Pluspunt. De app valt op door zijn mooie, kleurrijke vormgeving.

Die kleuren verdwijnen zodra het spel begint. De tafelmonsters zijn geschrokken van een harde nies van de zon en zijn allemaal weggevlucht. Zonder de tafelmonsters is het landschap grauw geworden. Door de monsters te lokken met snoepjes, keert de kleur terug.  Wélk snoepje het monstertje wil, is afhankelijk van de tafelsom die het monster opgeeft.

Het verhaaltje van de harde nies is bij de eerste keer spelen niet heel duidelijk, waardoor ook het doel van het spel en daarmee het spelelement in eerste instantie niet helemaal uit de verf komt.

Tafeltrainer

Tafeltrainer is beschikbaar voor iPad, iPhone en Android. De gratis versie biedt alleen de tafel van 2. Voor de volledige versie betaal je € 2,99.

Tafeltrainer is ook ontwikkeld door een gerenommeerde onderwijsuitgeverij: Zwijsen, uitgever van rekenmethode Wizwijz. De makers van Wizwijz waren betrokken bij de ontwikkeling van deze app. Dat merk je onder meer aan de volgorde waarin de tafels worden aangeboden: eerst 2-5-10, dan 3-4-6-8 en tot slot 7-9-11-12, een veelgebruikte volgorde in het onderwijs.

Tafeltrainer biedt de speler een heerlijk vrolijke, kleurrijke omgeving om de tafels te oefenen. Prettig is de gesproken uitleg bij de spelletjes. Dat maakt de app ook toegankelijk voor kinderen die wat minder goed lezen.

De gratis versie van Tafeltrainer is een echte probeerversie: alleen de tafel van twee is beschikbaar (de betaalde versie biedt de tafels tot en met 12). Er zijn twee spelvormen: ‘tafelwolk’ en ‘zoek de som’. ‘Tafelwolk’ toont een wolk vol getallen. De speler moet de getallen die níet bij de tafel in kwestie horen het scherm uit vegen. ‘Zoek de som’ laat je kind oefenen uitgaande van het antwoord: 12 = ? x ?.

Beide spelvormen wijken dus af van de klassieke insteek bij tafels leren (1 x 2 = ?) en vormen daarmee een mooie toevoeging om tafels ‘van binnen en van buiten’ te leren. Deze insteek maakt echter ook dat deze app niet zo geschikt is voor beginnende ‘tafelaars’; om de spelletjes te kunnen spelen moet je de tafels al wel een beetje beheersen.

Multiplication Rap 2x

Multiplaction Rap 2x is gratis verkrijgbaar via iTunes en Android Market. De rap is afkomstig van een dvd. De audio- en boekversie zijn per tafel te downloaden à € 0,99.

Multiplication Rap is een Engelstalige app om tafels te leren. Ondanks de taalbarrière nemen we hem toch op in dit overzicht, want de app is te leuk om niet noemen. Zingend de tafels leren is een beproefd concept. Multiplication Rap maakt het wel heel swingend met een flitsende rap door DJ Doc Roc, de Hip Hop Hamster. Kijk niet vreemd op als je na een paar keer luisteren met het gezin de tafel van twee staat te rappen.

Het Engels zal voor de meeste kinderen niet echt een probleem vormen. Veel kinderen kunnen wel een beetje tellen in het Engels en bovendien komen alle getallen duidelijk in beeld tijdens het rappen. Naast een rap om de tafel van twee te leren is er rap om te leren tellen met stapjes van twee (ondersteund door beeld), die steeds sneller gaat.

De quiz (test) is redelijk rechttoe rechtaan: tafelsommen waarbij je het antwoord moet intypen. Maar maak je een fout, dan klinkt er geen zoemer, maar roept DJ Doc Roc de Hip Hop Hamster je toe: “Yo! Here’s the correct answer!” Je zou het er bijna om doen…

Tafeltrainer junior

Tafeltrainer Junior is een gratis app voor iPhone

Tafeltrainer junior is een eenvoudige gratis app, ontwikkeld door de destrijds tienjarige Puck Meerburg uit Delft, met hulp van zijn moeder die de tekeningen maakte. Deze kleurrijke  app biedt de mogelijkheid om de tafels tot tien te leren. Als speler kan je instellen welke tafel(s) je wilt oefenen en of je veel of weinig sommen wilt maken.

De app is zeer geschikt voor kinderen die net beginnen met tafels leren. Er is geen tijdslimiet en het spel is zo opgezet dat het juiste antwoord vanzelf overblijft: de tafelsom staat in het midden van het scherm, omringd door vier ballonnen met  mogelijke antwoorden. Wordt de juiste ballon aangetikt, dan klinkt er een geluidje. Bij een fout knapt de ballon en is bij de volgende poging het aantal keuzes dus kleiner.

KruisTafels

De app KruisTafels, gemaakt door de software-ontwikkelaars van CrappDesign, neemt een bijzonder plek in dit overzicht in. Deze app benadert het tafels leren op een heel eigen manier. Hier geen drill en ook geen spelelement (behalve dan proberen je eigen high score te verbeteren), maar tafelsommen opgenomen in een soort kruiswoordpuzzel. De app is vormgeven met zachte pastelkleuren, wat een heel rustig maar ook wat flets beeld oplevert.

KruisTafels is gratis beschikbaar voor iPad/iPhond

De speler oefent de tafel van 1 tot en met 12 (door elkaar) en kan kiezen uit drie niveaus: makkelijk, normaal en moeilijk. Het puzzelen vergt concentratie, waardoor de speler heel intensief met de tafels bezig is. Het oplossen van de puzzel wordt ondersteunt met leuke geluidjes. Wie dat wil, hoeft zich niets aan te trekken van de tijd die aan de zijkant van het scherm in beeld meeloopt. Wie wél behoefte aan competitie (met zichzelf) kan proberen een steeds hogere score te behalen door de puzzels sneller op te lossen.

KruisTafels is gratis. In de betaalde variant (€ 0,79) kan je kind ook losse tafels oefenen. Bovendien biedt de betaal-app de mogelijkheid om online tegen anderen te spelen.

Andere tafel-apps

Dit overzicht is verre van volledig. Wie op zoek gaat, vindt nog meer apps om te oefenen (zeker als je je niet beperkt tot het Nederlandse aanbod): Brain Game 9 Times Tables (iPad/iPhone), Tafels leren, Math Mania Multiplication, etc. De meeste van deze apps bieden echter niet veel meer dan leuk vormgegeven tafelsommen die de speler krijgt voorgeschoteld. Dat wil niet zeggen dat ze niet geschikt zijn. De meeste kinderen zullen deze manier van tafels oefenen altijd nog een stuk leuker vinden dan rijtjes tafelsommen oefenen op papier.

Moeders lezen meer voor dan vaders

Slechts een kwart van de vaders leest geregeld voor; moeders veel vaker. In de meeste gezinnen in Nederland worden kinderen jonger dan 13 jaar regelmatig voorgelezen. Zestig procent van de ouders blijkt dagelijks voor te lezen en nog eens 20% een paar keer per week. Deze cijfers zijn afkomstig uit een inventariserend onderzoek van Elisabeth Duursma, dat Stichting Lezen vanochtend bij de aftrap van de Nationale Voorleesdagen presenteerde.

Zes op de tien ouders leest zijn kind voor

In 65% van de gezinnen waarin wordt voorgelezen, is het de moeder die het vaakste voorleest; in 8% vande gevallen is het de vader en in 17% van de gezinnen lezen beide ouders even vaak voor. Dat betekent dat slechts een kwart van de vaders regelmatig voorleest. Ouders lezen vaak tussen de 5 en 10 minuten (40%) of 10 en 15 minuten voor (40%); zo’n 11% leest tussen de 15 en 20 minuten voor.

Vast voorleesmoment

Veel ouders hebben een vast voorleesmoment, vaak ’s middags of voor het slapen gaan. De overgrote meerderheid van de ouders die voorlezen (80%) haalt ook via de bibliotheek boeken voor hun kinderen.Veel ouders, zo blijkt uit het onderzoek, beginnen vroeg met voorlezen. Een derde doet dit al voordat het kind zes maanden oud is en velen gaan ermee door als het kind zelf leert lezen.

Jong beginnen met voorlezen

Een belangrijke bevinding is dat ouders ook vaak weten dat voorlezen positieve effecten heeft op de ontwikkeling van kinderen. Sterker nog, zij merken het zelf, bijvoorbeeld aan de groeiende woordenschat van hun kind. Voorlezen is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen en het bevordert hun schoolprestaties.

Het onderzoek van Duursma, verbonden aan het Expertisecentrum taal, onderwijs en communicatie van de Rijksuniversiteit Groningen, laat zien dat veel ouders dat weten en daarnaar handelen. Maar het kan nog beter, zeker als bedacht wordt dat het beeld dat Duursma schetst aan de rooskleurige kant is. Alleen ouders die over het algemeen geïnteresseerd waren in voorlezen hebben aan het onderzoek meegedaan.

Om het belang van voorlezen voor de ontwikkeling van kinderen bij een zo breed mogelijk publiekonder de aandacht te brengen organiseert Stichting Lezen jaarlijks De Nationale Voorleesdagen. De negende editie is vandaag van start gegaan met het Nationale Voorleesontbijt. De Nationale Voorleesdagen duren tot zaterdag 28 januari.

Lees ook: Voorleesdagen van start met voorleesontbijt